Rondleidingen gestart in en Rond Fort Pannerden
Rondleidingen Fort Pannerden
De maand september is Fortenmaand. Een groot aantal forten – waaronder Fort Pannerden – biedt belangstellenden de mogelijkheid een bezoek te brengen aan het Fort. Omdat het fort momenteel gerestaureerd wordt is - om veiligheidsredenen - er voor gekozen om bezoekers d.m.v. rondleidingen het fort te laten zien.
Rondleidingen
De rondleidingen vinden tussen 10.00 uur en 16.00 uur plaats in het weekend van de Open Monumenten-dagen, zijnde zaterdag 12 en zondag 13 september en in het laatste weekend van september zijnde, zaterdag 26 en zondag 27 september.
Tijdens de rondleidingen kunt u zien hoe vakkundig de restauratie wordt uitgevoerd door Aannemersbedrijf Heijmans. Heijmans is een gerenommeerd restauratiebedrijf dat o.a. de Binnendieze in Den Bosch en het fort Maastricht heeft gerestaureerd. Hylkema Consultants is als architect en bouwbegeleider nauw betrokken bij het restauratieproject.
In deze 1e fase van de restauratie is vooral het stoppen van het verval van het fort de belangrijkste doelstelling geweest. Muren worden hersteld en opnieuw gevoegd, kozijnen en deuren worden opnieuw aangebracht en boven de centrale open ruimte in het fort wordt een glazen dak geconstrueerd om wateroverlast te beperken. Ook de vele stalen koepels en plafonds in het fort zijn met speciale technieken behandeld om de roestvorming te stoppen en het behoud voor een langdurige periode te garanderen.
Niet alle schade wordt overigens hersteld. De schade die het fort in de Tweede Wereldoorlog heeft opgelopen wordt niet hersteld, voor zover het geen blijvende schade door bv wateroverlast kan veroorzaken. Zo blijven de muren van het fort de boeiende geschiedenis van 150 jaar vertellen.
De rondleidingen worden verzorgd door vrijwilligers van de Stichting Fort Pannerden. In deze stichting zijn o.a. de Stichting Fort Pannerden, buurtbewoners en de voormalige beheerders vertegenwoordigd.
Tentoonstelling
Gelijktijdig is er uitsluitend op zaterdagen en zondagen in de periode van 12 september tot en met 27 september de tentoonstelling “Zwervende Erven” van de Stichting Honderd Morgen te zien.
‘Zwervende erven’ staat symbool voor de stelling dat in de bronstijd mensen verhuisden met hun hele ‘hebben en houwen’, het hele erf, van locatie naar locatie, de vruchtbare grond achterna. Stichting Honderdmorgen wil nu in de zomer 2010 langs de oevers van de Waal, Rijn en ‘t Pannerdensch Kanaal, dat zo’n 20 ‘zwervende erven’ - opgetrokken uit de overvloedig aanwezige rivierklei in het gebied - een mooie verblijfsplek krijgen. Hiervoor is een prijsvraag uitgeschreven.
Er zijn bijna honderd deelnemers aan de uitgeschreven architectuur- en kunstprijsvraag “Honderdmorgen” en er zijn zeer bijzondere inzendingen te bewonderen. Omdat de jurering voor aanvang van de tentoonstelling al heeft plaatsgevonden kunt u zien welke inzendingen geselecteerd zijn door de vakjury. Deze vakjury bestaat uit: Harry de Vries, burgemeester Lingewaard - Wim T. Schippers, mediakunstenaar - Machteld Kors, kunsthistoricus/publicist - John Körmeling, architect/beeldend kunstenaar - Lodewijk Baljon, landschapsarchitect - Hans van de Ban, coördinator adviseur beeldende kunst atelier Rijksbouwmeester.
De bezoekers kunnen een publieksprijs toekennen.
De inzendingen staan in september tentoongesteld in Fort Pannerden. Deze tentoonstelling is – eveneens uitsluitend onder begeleiding van de vrijwilligers van Stichting Honderd- morgen - te bezoeken op: zaterdag 12 en zondag 13 september, zaterdag 19 en zondag 20 september en zaterdag 26 en zondag 27 september. Steeds tussen 10.00 en 16.00 uur
Voor meer informatie over de tentoonstelling Honderdmorgen 2009-2010 verwijzen wij u naar de website van Honderdmorgen: www.stichtinghonderdmorgen.nl
Toegankelijkheid
Bezoekers wordt aangeraden om op genoemde dagen per fiets te komen. In de nabijheid van het fort is slechts zeer beperkte parkeermogelijkheid. Als u per auto komt wordt u verzocht te parkeren op het daarvoor aangewezen parkeerterrein aan de Pannerdenseweg. Vanwege de restauratiewerkzaamheden is het fort niet te bezoeken voor gehandicapten of mensen die slecht ter been zijn.
Toekomst
Het fort krijgt in de toekomst een bestemming als museum (Ballistisch Museum en Streekmuseum), een natuur informatie- en educatiecentrum, een informatiepunt voor Rijkswaterstaat en een toeristisch informatiepunt. De stichting hoopt dat in 2011 het Fort officieel als museum opengesteld kan worden voor het publiek.
Tot die tijd zullen er regelmatig rondleidingen worden gehouden om zo het publiek op de hoogte te houden van de vorderingen van de restauratie.
Klik hier voor meer informatie over Fort Pannerden.
Nieuwbouw en beginperiode
Fort Pannerden werd van 1869 tot 1872 gebouwd als sperfort om te voorkomen dat een aanvallend leger via de rivier de Waal kon optrekken richting Vesting Holland, het gebied achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Daarnaast moest het fort zien te voorkomen dat het Pannerdensch Kanaal afgedamd zou kunnen worden, waardoor de Nieuwe Hollandse Waterlinie mogelijk zonder water zou komen te zitten. Enkele jaren na de bouw bleek het ontwerp van het gebouw door de voortschrijdende wapentechniek reeds achterhaald. Daarom werden tussen 1885 en 1890 twee stalen pantserbatterijen op het fort gebouwd, aan weerszijden van de rivierbatterij. De al bestaande rivierbatterij zelf werd eveneens gemoderniseerd met beton en pantserstaal. Het fort wordt daarom ook wel aangeduid als pantserfort. Tenslotte werden bij deze werkzaamheden schietgaten voor mortieren gemaakt. Al deze modificaties waren erop gericht om de omgeving beter te kunnen bestrijken en bovendien het fort beter te beschermen tegen moderne artilleriegranaten.
[bewerken] 1900-1939
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het fort bemand, maar omdat Nederland neutraal was werd er niet gevochten. Na 1920 werd het niet meer gebruikt; het was inmiddels ook te sterk verouderd. Het werd beheerd door een sergeant, die met zijn gezin bij het fort woonde. Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog werd het de status van infanteriesteunpunt toebedeeld. Er werden zeven kazematten (bunkers) gebouwd rondom het fort en de vier stukken geschut van 15 l 25 in de rivierbatterij werden vervangen door 2 marinekanons van 7,5 cm.
[bewerken] Tweede Wereldoorlog
Bij de Duitse inval in Nederland in mei 1940 bleek het fort echter geen serieuze weerstand te kunnen bieden tegen de Duitse overmacht. De kazematten waren net voltooid, maar nog niet voorzien van zanddekking. Bovendien konden de wapens die aanwezig waren niet zo worden gericht dat ze gebruikt konden worden voor een effectieve rondomverdediging. De Duitsers omtrokken het fort en gingen het Pannerdensch kanaal over buiten het vuurbereik van de Nederlandse troepen. Het fort werd omsingeld door pantservoertuigen en aangevallen met vliegtuigen. De overgave liet niet lang op zich wachten. Op 11 mei gaf men zich over. Op dat moment was het fort de enige positie in de wijde omgeving die nog in Nederlandse handen was. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het fort leeggeplunderd.
[bewerken] Directe naoorlogse periode
Ook na de oorlog was Fort Pannerden een bron van bouwmaterialen voor de wederopbouw en bovendien een stortplaats voor puin en munitie. Na 1949 werd op het fort een Luchtwachtpost KLD gebouwd. Muren van deze post staan er nog boven op. In 1959 werd het gedeklassificeerd tot een vestingwerk van 'geen klasse'. Het fort werd regelmatig bezocht door spelende kinderen, waarbij minstens een dode is gevallen als gevolg van een valpartij. Ook werd het beschadigd. Uiteindelijk werd het dichtgemetseld om verdere ongelukken te voorkomen. Op 1 januari 1988 werd Staatsbosbeheer eigenaar. Kort daarvoor werd door de Stichting Fort Pannerden het plan opgevat het fort te restaureren en er een museum van te maken. Daarom sloot de stichting een erfpachtcontract met Staatsbosbeheer. Het plan werd in gang gezet, maar als gevolg van de eis van het gemeentebestuur van Bemmel (nu Lingewaard) om met niet meer dan 80 procent subsidie te beginnen, kon de Stichting tot Instandhouding van Fort Pannerden het werk slechts gedeeltelijk laten uitvoeren. Het fort kwam leeg te staan.
[bewerken] Gekraakt
Het fort werd uiteindelijk op 12 juni 2000 door een vijftiental mensen gekraakt, die probeerden het fort voor verder verval te behoeden. Zij organiseerden ook culturele activiteiten en maandelijkse rondleidingen.
Op basis van door Stichting Fort Pannerden verricht historisch onderzoek werd het fort in 2005 alsnog toegevoegd aan het project Nieuwe Hollandse Waterlinie.[1] In 2006 bood de gemeente Lingewaard de krakers aan het fort in beheer te nemen, maar het niet meer te bewonen omdat bewoning niet in overeenstemming was met het bestemmingsplan. De krakers wezen dit voorstel af.
Nadat het fort zes jaar gekraakt was, werd op 7 november 2006 begonnen met de ontruiming van het fort door de Mobiele Eenheid met hulp van het Nederlandse leger omdat de gemeente Lingewaard het een bestemming als hotel wilde geven.[2] De Mobiele Eenheid had twee dagen nodig voor de ontruiming en verwijdering van zo'n 25 krakers.[3] Echter op 25 november 2006 werd het fort wederom ingenomen door 80 à 100 krakers. Het lukte de krakers daarbij de twee-man-tellende antikraakwacht te omzeilen. De krakers richtten aanvankelijk een blokkade op van caravans op de openbare toegangsweg naar het fort en haalden de toegangsbrug op om een tweede ontruiming te voorkomen. De gemeente besloot uiteindelijk toch niet tot een tweede ontruiming over te gaan en 14 december 2006 werd bekend dat de krakers een overeenkomst hadden gesloten met de Stichting Fort Pannerden en dat deze was goedgekeurd door de gemeente, evenals door Staatsbosbeheer. De krakers werden hierdoor formeel beheerders en mochten officieel niet meer wonen op het fort. Wel mochten er permanent vertegenwoordigers van de krakers aanwezig zijn om te voorzien in het beheer. Onder het beheer viel zowel onderhoud als het geven van rondleidingen.[4][5]
Op 11 december 2007 maakten de Stichting Fort Pannerden, Staatsbosbeheer en de gemeente Lingewaard een nieuwe, cultuurhistorische bestemming voor het fort bekend. Ook de krakers stemden ermee in en zegden toe het fort vrijwillig te verlaten bij de aanvang van de restauratie in 2008. [6]
[bewerken] Restauratie
Eind 2008 werd munitie geruimd uit de gracht en werd ook het gebied rondom het fort onderzocht.[7] Begin november 2008 verlieten de voormalige krakers vrijwillig het fort en is de restauratie op 17 november 2008 begonnen. Volgens de burgemeester van Lingewaard zou de eerste fase van de restauratie voor de kerst van 2009 afgerond moeten zijn. Inmiddels is er een nieuwe stichting opgericht die het fort gaat beheren en de invulling bedenkt voor als de restauratiewerkzaamheden klaar zijn. Onderdeel van deze stichting zijn vertegenwoordigers van de gemeente en een afvaardiging van de krakers die er hebben gewoond. Een invulling voor het fort als museum met kleinschalige horeca is de bedoeling.[8
